Starożytne modele maszyn latających czy archeologiczna iluzja?
W naszym portalu wielokrotnie i przy różnych okazjach wspominaliśmy o kulturze Quimbaya, oraz ich złotych wyrobach, jak również o tzw. "złotych samolotach". Jednak to zagadnienie nie doczekało się większego opracowania. Dlaczego? Pewnie dlatego, że w świecie zagadek archeologicznych istnieje niewiele artefaktów, które wzbudzają równie intensywne emocje jak tzw. „złote samoloty” kultury Quimbaya. Dla jednych są one jedynie stylizowanymi przedstawieniami zwierząt wykonywanymi przez prekolumbijskich złotników. Dla innych — potencjalnym śladem utraconej wiedzy technologicznej albo wręcz dowodem kontaktów dawnych cywilizacji z istotami pozaziemskimi.
grafika/domena publiczna
Temat od dekad pozostaje jednym z filarów teorii paleoastronautycznych, popularyzowanych przez Ericha von Dänikena.
fot/domena publiczna
Zwolennicy tej hipotezy twierdzą, że niewielkie złote figurki z terenów dzisiejszej Kolumbii wykazują cechy zaskakująco podobne do współczesnych samolotów odrzutowych. Sceptycy odpowiadają, że to klasyczny przykład nadinterpretacji i projekcji współczesnej technologii na sztukę dawnych kultur.
Czy rzeczywiście mamy do czynienia z czymś niezwykłym?
Kim byli Quimbaya?
Kultura Quimbaya rozwijała się na terenach dzisiejszej Kolumbii mniej więcej między IV a X wiekiem naszej ery. Słynęła przede wszystkim z niezwykle zaawansowanego złotnictwa. Jej rzemieślnicy stosowali technikę odlewu traconego wosku i tworzyli przedmioty o wysokim poziomie szczegółowości oraz symboliki.
fot/domena publiczna 
fot/domena publiczna 
fot/domena publiczna
Ich wyroby obejmowały:
- ozdoby ceremonialne,
- figurki zwierząt,
- amulety,
- elementy rytualne,
- przedmioty pogrzebowe.
Wiele z tych dzieł wykonano z tumbagi — stopu złota i miedzi charakterystycznego dla regionu andyjskiego.
Czym są „złote samoloty”?
fot/domena publiczna
Najbardziej znane artefakty mają zwykle od kilku do kilkunastu centymetrów długości i przedstawiają obiekty o niezwykłym kształcie.
Charakterystyczne cechy tych figurek to:
- wydłużony korpus,
- duże boczne „skrzydła”,
- pionowy element przypominający statecznik,
- symetryczna konstrukcja,
- aerodynamiczny wygląd.
fot/domena publiczna
Dla współczesnego obserwatora podobieństwo do samolotu jest uderzające. Szczególnie intrygujący wydaje się pionowy „ogon”, który przypomina statecznik pionowy znany z nowoczesnego lotnictwa.
Właśnie ten element stał się głównym argumentem zwolenników teorii paleoastronautycznych.
Narodziny teorii paleoastronautycznej
W latach 60. i 70. XX wieku ogromną popularność zdobyły koncepcje mówiące o odwiedzinach Ziemi przez istoty pozaziemskie w starożytności.
fot/domena publiczna
Najbardziej znanym propagatorem tych idei był Erich von Däniken, autor bestsellerowej książki „Rydwany bogów?”.
Von Däniken twierdził, że:
- starożytne cywilizacje mogły kontaktować się z obcymi,
- „bogowie” z mitologii byli w rzeczywistości przybyszami z kosmosu,
- część dawnych artefaktów przedstawia technologię niezrozumiałą dla ówczesnych ludzi.
„Złote samoloty” Quimbaya idealnie wpisały się w tę narrację.
Według zwolenników tej teorii:
- figurki wyglądają bardziej jak maszyny niż zwierzęta,
- posiadają elementy odpowiadające współczesnej aerodynamice,
- ich twórcy mogli obserwować pojazdy latające,
- wiedza ta mogła pochodzić od cywilizacji pozaziemskiej.
Eksperymenty z modelami latającymi
Jednym z najczęściej przytaczanych argumentów jest eksperyment przeprowadzony w Niemczech w latach 90.
fot/domena publiczna
fot/domena publiczna
Dwóch modelarzy stworzyło powiększone wersje figurek Quimbaya i wyposażyło je w:
- silniki,
- sterowanie radiowe,
- nowoczesne materiały konstrukcyjne.
Ku zaskoczeniu wielu osób modele rzeczywiście były zdolne do lotu.
Dla zwolenników paleoastronautyki był to niemal przełom:
„Skoro model lata, to oryginał musiał przedstawiać prawdziwy samolot.”
Jednak tutaj pojawia się istotny problem.
Modele:
- zostały zmodyfikowane,
- miały zmienione proporcje,
- dodano im powierzchnie sterowe,
- poprawiono stabilność aerodynamiczną.
W praktyce wiele opływowych kształtów można przekształcić w działające modele latające. Sam fakt możliwości lotu nie dowodzi, że pierwowzór był projektem maszyny lotniczej.
Argumenty sceptyków
Archeolodzy i historycy sztuki wskazują, że figurki Quimbaya wpisują się w szeroką tradycję stylizowanych przedstawień zwierząt.
fot/domena publiczna
Najczęściej proponowane interpretacje obejmują:
- ryby latające,
- płaszczki,
- owady,
- ptaki,
- hybrydy symboliczne.
W sztuce prekolumbijskiej realizm często ustępował symbolice. Zwierzęta przedstawiano w sposób uproszczony, geometryczny i symetryczny.
Z perspektywy archeologii problem teorii „samolotów” polega na braku szerszego kontekstu technologicznego.
Nie znaleziono:
- silników,
- narzędzi lotniczych,
- infrastruktury,
- materiałów konstrukcyjnych,
- źródeł pisanych opisujących lotnictwo.
Aby kultura mogła budować samoloty, potrzebowałaby:
- rozwiniętej metalurgii przemysłowej,
- zaawansowanej matematyki,
- paliw,
- mechaniki,
- infrastruktury technicznej.
Nic takiego nie zostało odkryte.
Czy podobieństwo jest przypadkowe?
To właśnie tutaj temat robi się naprawdę interesujący.
fot/domena publiczna
Niektóre figurki rzeczywiście wykazują cechy zaskakująco zgodne z podstawami aerodynamiki:
- skrzydła umieszczone w odpowiednim miejscu,
- statecznik pionowy,
- symetrię,
- smukły kadłub.
Dla części badaczy jest to jedynie przypadek wynikający z naturalnych wzorców występujących również w przyrodzie.
W końcu:
- ptaki są aerodynamiczne,
- ryby mają opływowe kształty,
- owady posiadają stabilizujące struktury.
Człowiek projektując cokolwiek latającego często nieświadomie naśladuje naturę.
Pareidolia i psychologia interpretacji
Istotną rolę odgrywa tutaj zjawisko pareidolii.
To mechanizm psychologiczny polegający na dostrzeganiu znajomych wzorców w przypadkowych lub niejednoznacznych formach.
Podobnie widzimy:
- twarze w chmurach,
- „kanały” na Marsie,
- humanoidalne sylwetki w skałach,
- „helikoptery” w egipskich hieroglifach.
fot/domena publiczna
W epoce lotnictwa i technologii bardzo łatwo interpretować symetryczny obiekt jako samolot.
Gdyby współczesna cywilizacja nie znała maszyn latających, prawdopodobnie większość ludzi widziałaby w tych artefaktach po prostu egzotyczne ryby lub owady.
Paleoastronautyka — gdzie kończy się hipoteza, a zaczyna spekulacja?
Hipoteza paleoastronautyczna sama w sobie nie jest nauką w ścisłym sensie. Problemem nie jest zadawanie pytań, lecz sposób formułowania wniosków.
W nauce konieczne są:
- powtarzalne dowody,
- możliwość falsyfikacji,
- spójność z innymi odkryciami,
- materiał porównawczy.
W przypadku „złotych samolotów” mamy głównie:
- podobieństwo wizualne,
- interpretacje,
- eksperymenty modelarskie.
To za mało, aby mówić o dowodzie istnienia starożytnej technologii lotniczej lub ingerencji obcych cywilizacji.
Jednocześnie temat pozostaje fascynujący, ponieważ pokazuje coś bardzo ważnego:
jak współczesna kultura wpływa na interpretację przeszłości.
Czy można całkowicie wykluczyć niezwykłe pochodzenie?
Uczciwa odpowiedź brzmi: nie da się udowodnić całkowitego braku czegoś.
Nie można w sposób absolutny wykluczyć:
- utraconej wiedzy,
- nieznanych eksperymentów dawnych kultur,
- inspiracji pochodzących z obserwacji zjawisk, których dziś nie rozumiemy.
Jednak obecnie nie istnieją twarde dowody wspierające tezę o starożytnym lotnictwie.
Najbardziej prawdopodobne wyjaśnienie nadal pozostaje archeologiczne:
są to stylizowane przedstawienia zwierząt wykonane przez niezwykle utalentowanych rzemieślników kultury Quimbaya.
Dlaczego temat nadal fascynuje?
Bo znajduje się na przecięciu:
- archeologii,
- psychologii,
- historii technologii,
- mitologii,
- science fiction.
„Złote samoloty” są idealnym przykładem tego, jak niewielki artefakt może uruchomić gigantyczną debatę o:
- pochodzeniu cywilizacji,
- granicach wiedzy historycznej,
- możliwości istnienia dawnych kontaktów międzygwiezdnych.
Nawet jeśli nie są dowodem obecności obcych, pozostają jednym z najbardziej intrygujących artefaktów prekolumbijskiej Ameryki.
I być może właśnie dlatego od kilkudziesięciu lat nie przestają pobudzać wyobraźni.
Autor: Staniq
Kopiowanie i publikacja całości i/lub fragmentów
tylko za pozwoleniem.
Skrócona bibliografia
- Erich von Däniken — „Rydwany bogów?” („Chariots of the Gods?”), 1968.
- Museo del Oro (Bogotá, Kolumbia) — katalogi i publikacje dotyczące kultury Quimbaya.
- Bray Warwick — „Goldwork and Metallurgy in Ancient Colombia”, British Museum Publications.
- Reichel-Dolmatoff Gerardo — badania nad kulturami prekolumbijskimi Kolumbii.
- „Ancient Aliens” — serial dokumentalny popularyzujący teorię paleoastronautyczną.
- Publikacje archeologiczne dotyczące metalurgii kultur andyjskich i prekolumbijskich.
- Artykuł: „Złote samoloty Indian Quimbaya” — infra.org.pl
